(Auto) Grand Theft Culture 202VI



Με αφορμή την πολυαναμενόμενη έναρξη της λειτουργίας του GTA VI (ηλεκτρονικού παιχνιδιού της Rockstar), ας μιλήσουμε λίγο για μια βιομηχανία που ελάχιστοι (μεγαλύτεροι) έχουν καταλάβει την έκτασή της. Τη βιομηχανία του Gaming. Και με αφορμή αυτήν, ας δούμε τις κοινωνικές επιπτώσεις της και σε ποιο ευρύτερο πλαίσιο εντάσσεται αυτή η κυκλοφορία. Αρχικά, ας αναφέρουμε απλά κάποια στοιχεία:

 
- Το προηγούμενο της σειράς (GTA V) βγήκε πριν από 13 χρόνια. Κόστος ανάπτυξης του, περίπου 140 εκατομμύρια δολάρια. Συνολικό κόστος (μαζί με marketing), 265 εκατομμύρια δολάρια. Συνολικές πωλήσεις, πάνω από 230 εκατομμύρια αντίτυπα και έσοδα (μαζί με το παρακλάδι του, το GTA V Online), πάνω από 10 ΔΙΣ δολάρια. Σχεδόν 40 φορές μεγαλύτερα του συνολικού κόστους.
 
- Το τωρινό (GTA VI) κόστισε περίπου... 1 ΔΙΣ ΔΟΛΑΡΙΑ (!!!) σε κόστος ανάπτυξης παιχνιδιού. Δηλαδή σχεδόν 7 φορές περισσότερο από το προηγούμενο. Τα λεφτά αυτά τα έχει ήδη βγάλει από τις ΠΡΟΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ του παιχνιδιού, πριν καν μπορεί κανείς να το παίξει. Εδώ και μια βδομάδα, μπορούσε να γίνει pre-download (να κατέβει χωρίς να παίζει ακόμα) και εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο το έχουν ήδη κάνει Install, για να μη χάσουν λεπτό από τη στιγμή που θα ανοίξουν οι servers.
 
- Πιο συγκεκριμένα, οι ΠΡΟΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ έχουν φτάσει το ποσό των 1,5 ΔΙΣ δολαρίων και αφορούν ακόμα ΜΟΝΟ ΔΥΟ ΚΟΝΣΟΛΕΣ. PS5 και XBOX. Δεν έχουν μπει δηλαδή ακόμα στο παιχνίδι οι PC Gamers, όπως και οι χρήστες Nintendo. Αυτό, βέβαια, έχει οδηγήσει κάποιους από αυτούς να έχουν παράλληλα αγοράσει μία από τις δύο κονσόλες στις οποίες κυκλοφορεί, για να μην «περιμένουν» (όσοι ξέρουν, οι PC gamers θωερούν "αμαρτία" το να αγοράσουν ειδική παιχνιδομηχανή για να παίζουν). Μαζί με τους υπόλοιπους, που αγόρασαν ειδικά PS5 ή XBOX Series X για να μπορούν να το παίξουν, έχουν οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση της τιμής αυτών των δύο κονσολών (μαζί με άλλους παράγοντες) και έως και σε ελλείψεις τους!
 
- Μια πρόσφατη μελέτη, υπολόγισε ότι ένας στους πέντε ερωτηθέντες εργαζομένους σκοπεύει να πάρει κάποια άδεια τις πρώτες μέρες κυκλοφορίας του (Πέμπτη και Παρασκευή) και ένα σημαντικό μέρος αυτών θα το κάνει ακόμα και με ψεύτικη αναρρωτική. Στη λεγόμενη Gen Z, τα νούμερα είναι μεγαλύτερα και αγγίζουν τον έναν στους τρεις εργαζομένους.
 
Όλα τα παραπάνω (και πολλά ακόμα που μπορούσαν να γραφτούν) αποδεικνύουν όχι απλά ότι η βιομηχανία Gaming είναι κανονική βιομηχανία (και κατά το μαρξικό πρότυπο), αλλά και την κοινωνική επίδρασή της. Που δεν αφορά στενά μόνο το εργασιακό. Η Rockstar έχει περίπου 5.000 εργαζομένους και η μητρική της εταιρεία gaming (Take-Two), περίπου 13.000. Και μια κυκλοφορία της επηρεάζει άμεσα ένα τεράστιο κομμάτι της ψηφιακής βιομηχανίας και του εμπορίου.
 
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι αποτελεί έναν παράγοντα ΠΟΛΙΤΙΣ(Τ/Μ)ΙΚΟΥ «ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ». Και ίσως τα εισαγωγικά να είναι περιττά. Τα GTA (όλη η σειρά) είναι ένα εθιστικότατο παιχνίδι. Είναι όμως και ένα παιχνίδι που, παράλληλα, ηρωοποιεί μια «ιλιγκαλιστική κουλτούρα» (και μια άκρως σεξιστική λογική για την γυναίκα-γλάστρα). Στο GTA, κοινωνικοποίηση είναι «η γειτονιά και η συμμορία της». Οι έξυπνοι και ρισκαδόροι μπορούν να γίνουν πλούσιοι και να βγάλουν ωραίες γκόμενες όχι με τον «νόμιμο» καπιταλιστικό τρόπο, αλλά με την παρανομία, τα ντίλια, τις αρπαχτές κ.ο.κ. Αν ο καπιταλισμός είναι μια νόμιμη κλοπή (κοινωνικού) πλούτου, μια ολόκληρη γενιά που δεν θα έχει ποτέ πραγματικά πρόσβαση σε αυτόν (τον πλούτο) με τον τρόπο των αστών, μαθαίνει ότι μπορεί να το κάνει «αλλιώς», δηλαδή με κλοπές και απάτες, μέχρι να έχει αρκετά χρήματα για να τα μετατρέψει σε νόμιμα. Που στην πραγματικότητα, για να είμαστε δίκαιοι, δεν έχει και μεγάλη διαφορά από την «πρωτογενή συσσώρευση» του πρώιμου καπιταλισμού του 18ου και 19ου αιώνα, όπου πειρατές μετατράπηκαν σε εφοπλιστές και τραπεζίτες.
 
Ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός, όμως, δεν αφορά μόνο το είδος της συστημικής προπαγάνδας που προωθείται. Αλλά και την προέλευση. Μέσω της αυξανόμενης παραγωγής τέτοιου είδους παιχνιδιών αλλά και της αντίστοιχης φιλμογραφίας (που η μία ενισχύει την άλλη), η γλώσσα, η συμπεριφορά, η αισθητική και οι «αξίες» (κυρίως) των αμερικάνικων περιθωριακών γκέτο μετατρέπονται –στην κυριολεξία– σε «πολιορκητικό κριό» στις αξίες, στα ήθη, στον τρόπο ζωής κ.λπ. σχεδόν κάθε άλλου λαού στον πλανήτη. Και μάλιστα, ειδικά στην πιο ευαίσθητη γενιά του, και από πλευράς ψυχολογικής αλλά και πολιτικής σημασίας. Τη γενιά που πρόκειται να «αναλάβει» τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας γενικότερα, ή το έχει ήδη κάνει.
 
Ο «αδελφός» δεν είναι καν «brother». Είναι «μπρο». Δηλαδή η συντμημένη αγγλική λέξη με ακόμα πιο ευρεία έννοια. Φτιαγμένη «ταμάμ» για ένα στενό σύνολο γρήγορων φράσεων και απλ(οϊκ)ών εννοιών, όπου τα πολλά λόγια είναι φτώχεια. Ειδικά αν αυτά δεν μπορούν να εκφραστούν μέσα από αυτό το στενό και συνήθως «συμβολιστικό/μεταφορικό» λεξιλόγιο, όπου η «βαριά πολιτική» και οι έννοιές της δεν χωράνε. Δεν είναι τυχαίο ότι η GEN Z σε όλο τον κόσμο δεν έχασε την «ικανότητά» της να εξεγείρεται. Έχασε όμως μεγάλο μέρος της ικανότητάς της να μετατρέψει σε έννοιες και οράματα αυτή τη «φυσική» της ανάγκη. Για αυτό και γρήγορα βλέπει τις εξεγέρσεις της να "προδίδονται". Πρώην ράπερ, youtubers και Media περσόνες που μετατρέπονται ακόμα και σε ηγέτες χωρών εν μια νυκτί και σε άλλη μια, γίνονται μια από τα ίδια αυτών που αντικατέστησαν. Αν και σε αυτό οι «ευθύνες» δεν είναι της Gen Z και πρέπει να συζητηθούν αυτοτελώς.
 
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό, όμως, αυτό το «κατόρθωμα» των ΗΠΑ. Μετέτρεψαν ένα ενδογενές πρόβλημα της κοινωνίας τους, την περιθωριοποίηση τεράστιων κομματιών της κοινωνίας τους ως αποτέλεσμα της διπλής ταξικής και ρατσιστικής καταπίεσης, σε «εξαγώγιμο προϊόν» και με την κανονική έννοια (π.χ. ως μόδα) και με την πολιτική. Κατά μία έννοια, μετέτρεψαν και την όποια αρνητική κουλτούρα που μεταφέρει (δεν είναι τέτοια μόνο, θα ήταν άδικο να το πούμε) σε πρόβλημα των υπολοίπων. Ο πιτσιρικάς που φορά το τρία νούμερα μεγαλύτερο παντελόνι του αδελφού του και του πέφτει και φαίνεται το βρακί του (διότι δεν έχει λεφτά η οικογένεια να του πάρει στο νούμερο του), μετατράπηκε (στο παρελθόν) σε μόδα ακόμα και του πλουσιόπαιδου των ΒΠ, που το αγοράζει σε τιμές «μηνιαίου οικογενειακού προϋπολογισμού» της φτωχής οικογένειας στο Χάρλεμ που το μετέτρεψε σε μόδα. Και λέει «μπρο» από τον κολλητό μέχρι τον δάσκαλο στο σχολείο, αποστερώντας από τη λέξη την ουσία με την οποία τη χρησιμοποιεί ο πιτσιρικάς του γκέτο. Όπου εκεί, η «αδελφότητα» έχει μια λανθάνουσα ταξική σημασία έστω.
 
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ούτε η αλλοίωση σχεδόν σε μεγάλο βαθμό της «τρέχουσας γλώσσας» μεγάλου κομματιού της νεολαίας του πλανήτη. Αν και λέξεις, είναι φορείς ιδεολογίας, όπως λένε και οι γλωσσολόγοι. Κάποιοι θα πουν –σωστά– ότι αυτό πάντα συνέβαινε στις γλώσσες των ανθρώπων και δεν είναι και κακό απαραίτητα. Ο βαθμός όμως και η ταχύτητα με την οποία συμβαίνει σήμερα, με εργαλεία την «ψηφιακή εικόνα» (games, ταινίες, videoclips, ακόμα και διαφημίσεις) και το τραγούδι (η κυριαρχία των διάφορων μορφών ραπ, τραπ κ.λπ. ως γλώσσα και ως περιεχόμενο στίχων), νομίζω ότι δεν έχουν σχέση με τα αντίστοιχα άλλων εποχών. Και είναι και μια σχέση μονοδιάστατη.
 
Και ακριβώς αυτό είναι και το ζήτημα. Η μία «διάσταση/κατεύθυνση». Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ούτε η ραγδαία αλλοίωση και ομογενοποίηση της διεθνούς διαλέκτου, ούτε το πλασάρισμα του ιλιγκαλισμού ως «διεξόδου από τη φτώχεια», ως αντίβαρου του αγώνα, της συλλογικής διεκδίκησης κ.λπ. Ή ο εγγενής σεξισμός ή ακόμα και η μετατροπή του ρατσισμού από πρόβλημα σε "πλεονέκτημα"/καύχημα. Είναι το «θέλω να γίνω σαν Αμερικάνος» και πιθηκίζω οτιδήποτε μου πλασάρουν. Ειδικά αν αφορά την τάξη μου και ανήκω στα εργατικά/λούμπεν στρώματα της κοινωνίας. Διότι είναι σαφές και σε ποια κοινωνικά στρώματα έχει μεγαλύτερη διεισδυτικότητα αυτή η κουλτούρα και σε ποιους απευθύνεται το «βγάλε χρήμα όπως μπορείς». Διότι, προφανώς, όπως αυτή η κουλτούρα αναπτύχθηκε στα «hoods» του Χάρλεμ και όχι του Bel Air, αντιστοίχως αφορά και περισσότερο τη νεολαία που ζει στα Λιόσια και όχι στην Εκάλη. Παρόλο που, όπως προείπα, ως πολιτισμικό προϊόν που χάνει την πρωτογενή του ταξική καταγωγή, απλώνεται ως «μόδα» παντού. Αλλά είναι σίγουρο ότι αυτό που είναι απλά «στίχος» για έναν πιτσιρικά από τη δεύτερη περιοχή, είναι πιθανά κοντά στην εμπειρία ενός συνομήλικου του από την πρώτη.
 
Όμως, όταν κάποιος μιμείται κάτι, είτε το νιώθει στο πετσί του είτε απλά ως μόδα, δημιουργεί δεσμούς και με αυτούς που μιμείται. Με τον προορισμό του. Το «θέλω να γίνω, μιλάω, φέρομαι, διασκεδάζω κ.λ.π. σαν Αμερικάνος» δεν μπορεί να είναι ξεχωριστό από το «δικαιολογώ» τον Αμερικάνο. Και την Αμερική ως χώρα και την πολιτική της. Και μάλιστα, όχι τον φτωχό, κατατρεγμένο, θύμα αυτής της πολιτικής. Αλλά την εξουσία που τον έχει μετατρέψει ταυτόχρονα σε θύμα και σύμβολο. Όπως ειπώθηκε και πριν, η γλώσσα και οι φορείς της (π.χ. τραγούδι) μεταφέρουν και ιδεολογία και «ψυχολογικό δέσιμο».

Έχει αποδειχτεί ότι αν κάποιος μάθει μια ξένη γλώσσα, αποκτά (θετικούς) συναισθηματικούς δεσμούς με τον τόπο προέλευσής της. Η σχέση είναι διαλεκτική, βεβαίως, αλλά σίγουρα δεν γίνεται να έρθεις σε επαφή, π.χ., με την αυθεντική λογοτεχνία ενός λαού και να τον μισήσεις! Κατ’ αναλογία, και η επαφή με την «καθημερινή αργκό» ενός λαού και την «πολιτισμική λογοτεχνία του» κάθε είδους έχει σίγουρα παρόμοια αποτελέσματα, αν και ίσως όχι τόσο ισχυρά. Όταν όμως είσαι η ιμπεριαλιστική υπερδύναμη του πλανήτη, ακόμα και η «διακείμενη ουδετερότητα» αρκεί. Και είναι χρησιμότατη. Και αυτό, χωρίς καν να υπολογιστεί ότι συνήθως τα πολιτισμικά σου εργαλεία αποτελούν και φορείς αρνητικής προπαγάνδας για τους αντιπάλους σου.
 
Προσωπικά θεωρώ ότι ένα από τα πιο βασικά εργαλεία της αμερικανικής (και κατ’ επέκταση δυτικής) κυριαρχίας είναι ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός. Σε κάποιες περιπτώσεις, πολύ πιο ισχυρό εργαλείο από τον «καθαρόαιμο». Και σίγουρα λειτουργεί πάντα ως συμπληρωματικό εργαλείο. Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στη δημιουργία ενός «αντίπαλου πόλου» σε αυτόν δεν είναι μόνο οι προφανείς οικονομικές και στρατιωτικές δυσκολίες. Αλλά και η απουσία «ενιαίου ανταγωνιστικού προτύπου» σε κοινωνικό, ηθικό, καλλιτεχνικό κ.λ.π. επίπεδο, έστω και στοιχειώδους, όσων φιλοδοξούν να τον ανατρέψουν συνασπιζόμενοι. Αυτό, βέβαια, αποτελεί αντικείμενο μιας άλλης μεγάλης κουβέντας. Και ως επιδίωξη και ως τρόπος. Θεωρώ, όμως, ότι η λογική ότι κάτι τέτοιο θα έρθει ως «φυσική συνέπεια» ενός νέου αναδυόμενου πόλου είναι λάθος. Στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, η «συγκολλητική ουσία» δεν μπορεί να είναι μόνο τα κοινά οικονομικά ή/και «αμυντικά» συμφέροντα όσων θίγονται από αυτόν που κυριαρχεί. Που ανοίγει επίσης μια μεγάλη κουβέντα για το μέλλον!

Σχόλια